Hệ Mặt Trời chúng ta...
8 hành tinh và hơn 300 mặt trăng
xoay quanh Mặt Trời như bánh răng đồng hồ.
Nhưng nó không khởi đầu như vậy.
Hệ Mặt Trời chúng ta có một lịch sử dài và dữ dội.
Hệ Mặt Trời ta thấy ngày nay
là những kẻ sống sót sau cùng của sự hổn loạn ban đầu.
Và trong tương lai sự hổn loạn đó sẽ quay lại.
Toàn bộ hệ Mặt Trời chúng ta như ngôi nhà xếp bằng những lá bài
sẽ hoàn toàn sụp đổ.
Từ đầu đến cuối,
đây là cách hoạt động của các hệ mặt trời.
VŨ TRỤ VẬN HÀNH NHƯ THẾ NÀO
Các Hệ Mặt Trời
Có hàng tỷ ngôi sao trong thiên hà Ngân Hà.
Một trong số đó là Mặt Trời chúng ta.
Xung quanh Mặt Trời có hệ thống quỹ đạo các hành tinh và mặt trăng...
một hệ Mặt Trời.
Hệ Mặt Trời chúng ta rõ ràng là một hệ thống hành tinh kỳ diệu.
Và nó đặt ra câu hỏi,
liệu có các hệ hành tinh khác như chúng ta
xoay quanh những ngôi sao khác?
Để tìm ra, Marcy quét bầu trời bằng kính Keck...
một trong những kính thiên văn quang học lớn nhất thế giới..
Nằm ở 4.267 mét, trên đỉnh Mauna Kea tại Hawaii,
nó săn lùng những hệ Mặt Trời mới xa xôi.
Thực tế kỳ diệu là, dãi Ngân hà
chứa cỡ 200 tỷ ngôi sao,
và nhiều trong số đó có hệ hành tinh.
Hệ Mặt Trời chúng ta, với 8 hành tinh chính,
nó không cô đơn.
Các hệ hành tinh anh em khác
ở ngoài kia có hàng tỷ.
Dĩ nhiên, các nhà thiên văn hy vọng tìm thấy một hệ Mặt Trời khác
có một hành tinh giống Trái Đất, họ đang có một khởi đầu tốt.
Đến nay, Marcy và những nhà thiên văn khác
đã phát hiện hơn 360 ngôi sao có hành tinh bay quanh.
Một trong những khám phá thú vị là
các ngôi sao có xu hướng
có nhiều hơn một hành tinh
thường là 2, 3, 4 hoặc vô số hành tinh.
Các hành tinh xuất hiện trong gia đình,
tương tự như gia đình hành tinh
mà chúng ta đang tận hưởng đây, quanh Mặt Trời.
Lần đầu tiên,
các nhà khoa học có thể nghiên cứu chúng chi tiết.
Chúng ta có thể quan sát các hành tinh nóng lên thế nào
khi chúng bay quanh mặt trời.
Ví dụ, chúng tôi thấy một hành tinh
nóng lên và lạnh đi khi nó quay quanh ngôi sao.
Thực ra chúng tôi đang thấy
mặt ban đêm, rồi đến
mặt ban ngày của hành tinh.
Đó là sự khác nhau nhiệt độ.
Chúng tôi đang quan sát mặt trời mọc và lặng của hành tinh
trong hệ mặt trời khác.
Nhưng hành tinh đó không giống gì Trái Đất,
và đa số những hệ Mặt Trời mới khám phá
không gì giống với chúng ta.
Các hành tinh của chúng khổng lồ... bự hơn Mộc tinh nhiều.
Một số đi theo quỹ đạo khắc nghiệt,
một số bay ngược chiều,
một số bắn ra không gian hàng tỷ dặm,
rồi bay trở lại về ngôi sao.
Vài quỹ đạo gần ngôi sao đến mức
bề mặt của chúng bốc hơi.
Thật kỳ lạ, nếu không muốn nói là đáng sợ.
Các hệ hành tinh rất đa dạng
về kiến trúc và kích thước
và khối lượng của hành tinh,
thành ra, hệ Mặt Trời chúng ta chỉ là một loại
trong hàng ngàn hệ hành tinh.
Có thể mỗi hệ mặt trời là một loại.
Nhưng chúng có một điều chung...
sự khởi đầu của mỗi ngôi sao.
Ban đầu, ngôi sao được sinh ra trong đám mây bụi gọi là tinh vân.
Đây là tinh vân Đại Bàng.
Đây là Cột Tạo Hóa.
và đây là tinh vân Đầu Ngựa,
một vườn ươm sao khổng lồ.
Điều các nhà khoa học đang cố tìm hiểu
là cái gì kích hoạt nên tiến trình tạo sao.
Một khả năng là xảy ra một vụ nổ siêu tân tinh
ở gần...
...và giáng mạnh vào
đám mây phân tử tỉnh lặng này...
...ép nó, đập nó,
nén nó xuống để cho lực hấp dẫn có thể nhận trách nhiệm.
Một khi trọng lực tiếp quản,
đám mây bắt đầu co lại,
hút vào ngày càng nhiều bụi khí trờ thành một đĩa xoay khổng lồ
Lực hấp dẫn tại trung tâm nghiền nát mọi thứ
thành một quả bóng đậm đặc siêu nóng...
...nó càng ngày càng nóng.
Đột nhiên, các nguyên tử trong khí bắt đầu tổng hợp
và ngôi sao bừng sáng.
Bụi và mảnh vụn còn sót lại
thành một đĩa xoay quanh ngôi sao mới.
nó chứa các hạt giống
của các hành tinh, mặt trăng, sao chổi,
và các tiểu hành tinh.
năm 2001, kính viễn vọng không gian Hubble
đã quét qua tinh vân Orion
và chụp tấm ảnh một ngôi sao trẻ
được bao quanh bởi đĩa này.
Đó là hình ảnh một hệ mặt trời đang ra đời.
Khi nhìn vào những hình ảnh tinh vân đẹp đẽ này,
đều gợi cho tôi nghĩ tới
hình ảnh sơ sinh của hệ Mặt trời chúng ta.
Chúng ta giống như cái đó.
Những hình ảnh mờ nhạt này đã mở ra cánh cửa
để hiểu các hệ hành tinh hình thành thế nào.
Lần đầu tiên, chúng ta có những công cụ tuyệt vời
để có thể chụp hình ảnh các hành tinh
bắt được hoạt động hình thành.
Một cơ hội tuyệt vời
để chúng ta xem các hành tinh xung quanh những sao khác hình thành,
từ đó cho chúng ta một cái nhìn
về cách hệ Mặt Trời chúng ta đã được tạo ra thế nào.
Các nhà khoa học đã hiểu từ đâu có ngôi sao
nhưng không hiểu làm thế nào các hành tinh lớn lên.
Câu trả lời được phát hiện tình cờ
trên trạm không gian quốc tế.
Phi hành gia Don Pettit
đã làm thí nghiệm với các hạt đường và muối
trong điều kiện không trọng lực không gian.
Stanley Love đang theo dõi từ trung tâm điều khiển.
Khi Pettit tình cờ khám phá ra quá trình
các hành tinh hình thành thế nào từ bụi Vũ trụ.
Một trong những dự án
khoa học vào sáng thứ bảy của Don
là lấy những túi đựng thức uống
bỏ những thứ khác vào, như muối và đường,
và có một túi anh ta để bột cà phê.
rồi anh ấy thổi phồng các túi lên,
có các hạt trong đó,
Chúng tôi nhận thấy các hạt cụm lại ngay.
Chúng tạo ra một thỏ bụi nhỏ.
Chúng ta quan sát chúng một lúc.
Tôi nói, "Don, thật tuyệt vời!
Anh đã giải quyết một vấn đề khoa học hành tinh tồn tại 40 năm!"
Phi hành gia Pettit đã có một khám phá lớn.
Trong không gian trọng lực bằng không,
các hạt bụi không trôi nổi rời ra,
chúng kết lại với nhau.
Đây là cách các hành tinh to lớn được hình thành từ bụi Vũ trụ.
Các hạt bụi sẽ va chạm, dính với nhau và phát triền
thành những hạt lớn hơn
thậm chí thành những cục đá hoặc những khối lớn.
Khối càng lớn,
càng có lực hút mạnh.
Nó bắt đầu ăn mọi thứ xung quanh và lớn lên.
Nó lớn hơn, nặng hơn,
và tiêu thụ những cục đá càng ngày càng bự.
Cuối cùng, một số khối đá này lớn thành các hành tinh.
Đây là những gì đã xảy ra trong hệ Mặt Trời chúng ta
4.6 tỷ năm trước.
Đã có 100 hành tinh non
Quay quanh Mặt Trời mới.
Va chạm là không thể tránh khỏi.
Lúc ban đầu, các hệ mặt trời rất bạo lực.
Hệ của chúng ta cũng vậy.
Nó khởi đầu với khoảng 100 hành tinh nhỏ.
Vậy, làm thế nào 100 hành tinh nhỏ
thành 8 hành tinh lớn như ngày nay?
Chúng ta đã có câu trả lời
nhờ nghiên cứu sự tiến hóa của các hệ mặt trời khác.
Chúng ta thấy các hệ mặt trời tạo ra hành tinh,
tất cả đều có đĩa khổng lồ bay quanh.
Các đĩa đó phải do những va chạm lớn.
Nếu các hành tinh đập vào nhau trong những hệ khác,
thì có lẽ chúng cũng đập vào nhau trong hệ chúng ta
Giờ chúng ta biết rằng tất cả các hệ đều như vậy
trước khi chúng ổn định.
Đó là cách chúng được xây dựng.
Hệ Mặt Trời gọn gàn ngăn nắp mà chúng ta thấy ngày nay
không phải luôn như vậy trước nay.
Trong những ngày đầu... vài triệu năm đầu,
sau khi các hành tinh bắt đầu hình thành
có hàng tá, thậm chí hàng trăm hành tinh non
bay lộn xộn trong hệ Mặt Trời.
Chúng đã va vào nhau.
Đôi khi chúng thâu tóm và trờ thành hành tinh lớn hơn.
Đôi khi chúng đập vào nhau
vỡ thành những mảnh nhỏ.
Trong hệ mặt trời mới có giao thông đông đúc,
các vật thể mọi kích cỡ
bị ép phải va chạm.
Một số lớn thêm ra
và càng dễ va chạm.
Tôi cố tưởng tượng xem mọi thứ sẽ như thế nào
nếu đứng trên Trái Đất
và nhìn lên bầu trời đêm.
Mọi thứ trông có thể khác.
Hành tinh đụng hành tinh.
chỉ những cái lớn nhất còn sống.
Còn lại bị đập thành từng mảnh.
Thứ gì rất lớn đập vào hành tinh trẻ Thủy tinh.
Nó thổi bay lớp vỏ
chỉ để lại lõi sắt.
Và hành tinh trẻ Trái Đất cũng không thoát.
Một vật thể cỡ hành tinh
lao trực diện vào Trái Đất
và thổi một lượng lớn vỏ Trái Đất vào không gian.
Mảnh vỡ bay quanh Trái Đất...
cuối cùng kết hợp lại thành Mặt Trăng.
Trận đấu hủy diệt này diễn ra trong 500 triệu năm.
Những gì chúng ta thấy đây...
Hỏa tinh, Trái Đất, Kim tinh, Thủy tinh..
những hành tinh phía trong của hệ Mặt Trời này...
Chúng là những kẻ sống sót.
Chúng là những kẻ sống qua được những va chạm khổng lồ.
Mảnh vỡ từ va đập hành tinh non
đã kết thúc trong Vành đai Tiểu hành tinh...
một đống đá phế liệu, các phần còn lại của hành tinh.
Đa số các va chạm lớn đã xảy ra
tại khu vực phía trong gần Mặt Trời.
Nhưng một trong những hành tinh phía ngoài, Thiên Vương tinh,
cũng bị đập trúng một bên.
Một bí ẩn, do các hành tinh bên ngoài hình thành phần lớn từ khí
và đa số thoát được bạo lực của các hành tinh bên trong.
Những lõi đá này được hình thành. Khí gom lại quanh chúng.
Tiến trình này diễn ra rất nhanh,
xét theo kiểu thiên văn, chỉ khoảng 1 triệu năm.
Và chúng thành hành tinh khổng lồ như ta thấy ngày nay.
Vượt ra ngoài Mộc tinh và Thổ tinh,
là Thiên Vương tinh và Hải Vương tinh.
Hai cái này cũng từ khí và băng.
Và ra khỏi chúng là vành đai Kuiper,
một dải băng, đá và hành tinh lùn bay quanh Mặt trời
Chúng ta vẫn từng nghĩ một vật thể trong vành đai Kuiper, Diêm Vương,
là hành tinh thứ 9.
Rồi chúng ta quyết định, Diêm Vương thực ra là một hành tinh lùn...
một trong số rất nhiều thứ có quỹ đạo cách Mặt Trời
hơn 3 tỷ dặm.
Có hàng triệu vật thể ngoài đây.
Chúng xa và mờ nhạt nên khó mà nhìn thấy.
Đây là những thứ còn sót lại
của sự hình thành hệ Mặt Trời
Vành đai Kuiper đánh dấu ranh giới ảnh hưởng của Mặt Trời.
Không còn hơi ấm và không nhiều ánh sáng
ở ngoài đây.
Nhưng vành đai Kuiper không phải là kết thúc của hệ Mặt Trời.
Một lớp vỏ hàng triệu tỷ những vật thể băng giá,
được gọi là đám mây Oort, thậm chí còn xa hơn.
Đám mây Oort xa đến nổi,
ánh sáng từ Mặt Trời mất cả năm để đến đó.
Từ mép ngoài lạnh giá đến ngôi sao nóng ở trung tâm,
hệ Mặt Trời chúng ta có vẻ ổn định.
Mọi thứ trật tự và đúng chỗ của nó.
Nhưng có gì đó không đúng.
Thiên Vương và Hải Vương ở sai chỗ.
Các hành tinh của hệ Mặt Trời
lớn lên từ một đĩa bụi khí khổng lồ,
bốn hành tinh đá phía gần Mặt trời,
và những hành tinh khí khổng lồ phía ngoài.
Nhưng Thiên Vương và hải Vương dường như không đúng chỗ.
Xa Mặt Trời như vậy không có đủ vật liệu
để tạo nên hành tinh bự như vậy.
Vậy, chúng đang làm gì ngoài đó?
Điều này dẫn đến một lý thuyết, nơi Thiên Vương và Hải Vương
hình thành rất gần Mặt Trời.
và nó bị đẩy mạnh ra ngoài.
Vậy, cái gì có thể đẩy hai hành tinh khổng lồ
suốt hệ Mặt Trời?
Chúng tôi tin rằng Mộc tinh và Thổ tinh
đã tham gia vào sắp xếp thú vị này.
Khi Mộc tinh bay quanh Mặt Trời đúng hai lần
thì Thổ tinh bay được một vòng.
Và cấu hình này
cho phép các hành tinh đá nhau mạnh hơn
khi chúng bay qua một hành tinh khác,
điều này làm cho cả hệ thống rối loạn.
Lực hấp dẫn kết hợp của Mộc tinh và Thổ tinh
giật mạnh lên Thiên Vương và hải Vương
kéo chúng xa ra Mặt Trời.
Khi chúng di chuyển ra ngoài,
hai hành tinh cày xuyên qua các tiểu hành tinh và mảnh vỡ
bị bỏ lại từ sự hình thành của các hành tinh khác.
Điều này làm văng hàng tỷ khối đá bay đi mọi hướng.
Một số đá tạo nên Vành đai Tiểu hành tinh.
Nhưng phần lớn bị ném ra tạo thành vành đai Kuiper rộng lớn.
Tương tự như một trận bowling.
Khi bóng bowling lăn xuống, các chai văng tứ tung.
Đó là những gì đã xảy ra ở phần ngoài của hệ Mặt Trời.
Lực hấp dẫn
từ Mộc tinh và Thổ tinh quá mạnh,
nó có thể đảo ngược vị trí của hai hành tinh.
Có thể là Thiên Vương và Hải Vương
thật ra được hình thành theo thứ tự ngược lại.
Hải Vương gần Mặt Trời hơn Thiên Vương,
Nhưng những tương tác lực hấp dẫn này
thực ra đã hoán đổi vị trí.
Ở đó có trận bão đá
Thiên Vương và hải vương nhảy vào
hành động như nột cái thắng
làm chậm chúng lại và vào quỹ đạo như ngày nay.
ý tưởng các hành tinh thay đổi quỹ đạo nghe có vẻ điên rồ,
nhưng các nhà khoa học đã thấy nó xảy ra ở hệ mặt trời khác.
Giờ đây họ nghĩ, đó chỉ là cách mà tất cả các hệ mặt trời hoạt động.
Khi chúng ta nhìn ra thiên hà
nhìn vào hành tinh quanh ngôi sao khác,
chúng ta thấy nhiều bằng chứng
những sự kiện đó đang xảy ra ở nơi khác.
Trong một hệ hành tinh xa,
các nhà khoa học đã phát hiện ra
một thứ hoàn toàn khác lạ...
Một hành tinh lớn bằng Mộc tinh,
nhưng nó không hành động như Mộc tinh chúng ta.
Một số hành tinh khổng lồ này
được tìm thấy đang bay rất gần sao chủ của nó,
chỉ mất vài ngày...
để bay quanh sao chủ.
Rõ ràng, các mộc tinh gần như vậy
sẽ bị ngôi sao khò đèn hàn,
làm tăng nhiệt độ hành tinh
lên 10.000 - 2.000 độ C.
Không thể nào một hành tinh khí khổng lồ hình thành gần như vậy.
Ở đó quá nóng.
Chì có lời giải thích là nó phải hình thành ngoài kia
rồi di chuyển vào đây.
Điều tương tự có thể đã xảy ra
trong hệ Mặt Trời chúng ta.
Các nhà khoa học đã tìm thấy một lượng lớn nguyên tố lithi
trên bề mặt Mặt Trời.
Lithi, bình thường, không có trong các ngôi sao,
nhưng nó có trong các hành tinh khí.
Có thể đã có một hành tinh khí khác
trong hệ Mặt Trời chúng ta
đã bay xoắn ốc và lao vào Mặt Trời.
Vậy có thể giải thích làm sao có lithi ở đó.
Thứ gì rất dữ dội đã xảy ra.
Có thể nào hành tinh cỡ Mộc tinh này
bị ném vào Mặt trời trong quá khứ xa xôi?
Lúc ban đầu,
các hệ mặt trời rất bạo lực và hổn loạn,
nhưng, qua thời gian, chúng lắng dịu và ổn định hơn.
Nhưng sự ổn định là một ảo tưởng.
Mỗi hành tinh trong hệ Mặt Trời
luôn trong mối nguy hiểm bị hủy diệt hoàn toàn.
Có nhiều loại hệ mặt trời
trong thiên hà Ngân Hà.
Đa số đều kỳ lạ so với hệ chúng ta.
Một số hành tinh theo quỹ đạo điên cuồng.
Một số lao vào nhau.
Số khác chìm vào ngôi sao của chúng.
Vậy, tại sao các quỹ đạo của chúng ta
bình thường và ổn định?
Vì tất cả hành tinh đều có chuyển động
do sự hình thành hệ Mặt Trời để lại.
Khi tinh vân co cụm quanh Mặt Trời,
khi Mặt Trời đang hình thành, đã có một chuyển động nội tại,
điều đó làm cho hành tinh có vận tốc.
Về lý thuyết, chúng ta luôn rơi tự do vào Mặt Trời,
nhưng chúng ta bay quá nhanh, và cứ bị trượt.
Đó là bản chất quỹ đạo.
Hãy xem trò đu quay tròn
Nó xoay càng nhanh,
bạn càng bị ném xa ra.
khi nó chậm lại,
bạn bị mất đà và rơi trở lại vào trong.
các hành tinh cũng giống như vậy.
Cái đĩa sinh ra các hành tinh xoay tròn,
và động lượng của nó
giữ cho mọi thứ bay vòng cho đến ngày nay.
Di chuyển với vận tốc 106.000 km/h,
Trái Đất mất 1 năm để bay quanh Mặt trời.
Các hành tinh ở xa Mặt Trời có quỹ đạo lớn hơn,
bay chậm hơn, và mất nhiều thời gian hơn.
Thổ tinh bay quanh Mặt Trời mỗi vòng 29 năm.
Hải Vương mất 164 năm.
Mỗi hành tinh nằm trên một lộ trình chính xác quanh Mặt Trời,
Đối với chúng ta, đó là điều tốt.
Hệ Mặt Trời chúng ta có chút may mắn
khoảng cách của các hành tinh,
những quỹ đạo gần như hình tròn,
những điều đó giữ cho ngôi nhà bằng lá bài
khỏi tan rã, sụp đổ, và phân tán theo gió.
Nếu hệ mặt Trời chúng ta không có
các quỹ đạo gần tròn, ổn định và ngay ngắn đẹp đẽ,
thì Trái Đất sẽ không có ở đây
và chúng ta cũng không có ở đây để nói về nó.
Các hành tinh đang an toàn, quỹ đạo đang ổn định...
...nhưng hàng tỷ sao chổi và tiểu hành tinh thì không.
Nhiều cái đang lao nhanh như chớp vào phía trong hệ Mặt Trời.
Khi chúng làm vậy, hãy coi chừng.
Miệng hố thiên thạch mà chúng ta thấy ở đây
được tạo ra từ kết quả của một vật thể chứa sắt và đá rộng 46 mét
bay đến đâm vào Trái Đất.
khoảng 50.000 năm trước.
Một số vật thể bay đến chúng ta có thể lớn hơn nhiều.
Nhìn vào Mặt Trăng.
nó bị bao phủ bởi những hố va chạm lớn.
Trái Đất cũng bị đập...rất nhiều.
nhưng các miệng hố đã bị xói mòn.
Chúng ta biết rằng, một thiên thạch khổng lồ đã va vào Trái Đất,
ngoài khơi vịnh Mexico, 65 triệu năm trước.
nó bay với tốc độ 72.000km/h,
và khi đập xuống,
nó giải phóng năng lượng nhiều hơn 5 tỷ quả bom Hiroshima.
Nó quét sạch 70% sự sống trên Trái Đất.
Thêm vài va chạm như vậy nữa có thể hủy diệt tất cả sự sống trên Trái Đất.
Nhưng, bạn có tin hay không, Trái Đất có một người bảo vệ khổng lồ.
Mộc tinh, không chỉ là một hành tinh đẹp
khi nhìn qua kính viễn vọng
Thực ra nó quan trọng đối với sự sống trên Trái Đất.
Lực hấp dẫn của Mộc tinh quá lớn
và nó ở đúng vị trí
có thể bảo vệ Trái Đất khỏi sao chổi
đến từ không xa xa thẳm
bị lắc bởi Mặt Trời và có khả năng đụng phải Trái Đất.
Mộc tinh đóng vai trò
cây gậy bóng chày lớn nhất trong hệ Mặt Trời.
Khi những sao chổi này bay qua,
phần lớn bị Mộc tinh đánh văng ra.
Năm 1994,
sao chổi Shoemaker-Levy 9 đua vào bên trong hệ Mặt Trời
nhưng nó không thể qua được Mộc tinh.
Các nhà thiên văn đã theo dõi khi Mộc tinh xé nó ra từng mãnh
và kéo phần còn lại của nó xuống bề mặt hành tinh.
Chúng ta đã thấy các sao chổi đâm vào Mộc tinh,
tạo nên những quả cầu lửa hơn hơn cả Trái Đất.
Chúng là những vụ nổ lớn nhất
từng được thấy trong hệ Mặt Trời.
Nếu sao chổi đó đụng chúng ta,
nó tái tạo bề mặt hành tinh.
Nó có thể chấm dứt sự sống mà ta biết.
Nếu mộc tinh không có ở đó,
chúng tôi tin rằng, tỷ lệ va chạm trên Trái Đất
sẽ cao hơn gấp 1.000 lần so với hiện tại.
May cho chúng ta, Trái Đất có một quỹ đạo hoàn hảo.
Mộc tinh bảo vệ chúng ta khỏi thiên thạch và sao chổi.
Chúng ta đủ gần Mặt Trời để nước thể lỏng
nhưng không quá gần để sôi bốc hơi hết.
Một sự kết hợp thích hợp cho sự sống
Câu hỏi là,
nếu hệ Mặt Trời có thể tạo ra những điều kiện hoàn hảo,
thì những hệ khác có như vậy không?
Các nhà săn hành tinh đã xác định một hệ mặt trời
cách 20 năm ánh sáng,
và nó có một hành tinh đúng kích cỡ
và ở đúng chỗ.
Các nhà thiên văn khắp thế giới đang tìm kiếm những hành tinh mới
ở những hệ Măt Trời xa xôi.
đến nay họ đã khám phá hơn 420.
Phần lớn là những hành tinh khí, khổng lồ như Mộc tinh...
...nhưng chúng hoặc là rất gần sao chủ
hoặc là quá xa bên ngoài.
Rồi năm 2005, các nhà thiên văn có một phát hiện thú vị
Họ dò được một hệ Mặt Trời có các hành tinh đá như chúng ta.
Các hành tinh này bay quanh một ngôi sao tên là Gliese 581.
Ngôi sao này, Gliese 581, và 4 hành tinh của nó
thật sự, rất kỳ lạ khi liên tưởng đến hệ Mặt Trời chúng ta.
Cả bốn hành tinh
bay rất gần ngôi sao chủ,
tất cả chúng có quỹ đạo gần hơn
Thủy tinh, hành tinh gần Mặt Trời
chúng ta nhất.
Nhưng Gliese 581 là một ngôi sao nhỏ.
Nó không cháy sáng bằng
và không nóng bằng Mặt Trời chúng ta,
nên các hành tinh có thể bay gần hơn nhiều
mà không bị bốc hơi.
Chúng ta biết 4 hành tinh bay quanh ngôi sao này,
và một số chúng khá thú vị.
Có một hành tinh chỉ gấp đôi khối lượng Trái Đất.
Hành tinh đặc biệt đó rất gần ngôi sao.
có lẽ nó rất nóng, quá nóng cho sự sống.
Nhưng còn một hành tinh khác,
khoảng 8 lần khối lượng Trái Đất,
nó đủ xa ngôi sao
có thể nó trong vùng sống được.
Giống như Trái Đất,
hành tinh này có quỹ đạo xa nơi nước ở thể lỏng.
Và ở đâu có nước lỏng, thì có thể có các đại dương và sự sống.
Tháng 3/2009, NASA phóng kính thiên văn Kepler.
Nhiệm vụ của nó...
tìm kiếm các hành tinh tương tự như chúng ta
trong các hệ mặt trời mới.
Chúng ta thấy các hành tinh có khí quyển Mê-tan...
...có bầu khí quyển amoniac...
Hành tinh bao phủ bởi chất hữu cơ nặng..
...một vật liệu như dầu hắc.
Chúng ta thấy vài hành tinh bao phủ bởi nước.
Tôi nghĩ, một trong những nhiệm vụ thú vị
trong một, hai thập kỷ tới
là biết được sự đa dạng thật sự
của gia đình các hành tinh như Trái Đất
có thể có ngoài Vũ Trụ
Với Kepler,
các nhà thiên văn hy vọng khám phá hàng trăm,
có khả năng hàng ngàn, hệ mặt trời mới.
Nghĩ về thiên hà Ngân Hà của chúng ta,
thiên hà có khoảng 500 tỷ đến 1 triệu tỷ ngôi sao.
Một tỷ lệ khá lớn trong đó có hành tinh.
Rồi nghĩ đến, có bao nhiêu thiên hà mà chúng ta đã biết.
Chắc chắn chúng ta chưa thấy hết tất cả thiên hà
có trong Vũ Trụ.
Nhưng nếu ta chụp một bức ảnh,
thực ra có khoảng 60 tỷ thiên hà.
Khi nhìn lên bầu trời đêm,
theo mọi hướng mắt nhìn,
thậm chí nếu bạn không thấy nó,
nhưng cũng có hàng tỷ hệ mặt trời xung quanh bạn.
Và có thể có một hệ Mặt Trời
có một hành tinh như Trái Đất.
Nếu nó đã xảy ra một lần, thì nó có thể xảy ra nữa.
Các hệ mặt trời không kéo dài mãi.
Các quỹ đạo sụp đổ.
Các hành tinh va chạm.
Nó có thể xảy ra với chúng ta.
Nhưng thậm chí, nếu nó không,
trong 5 tỷ năm nữa,
một thảm họa sẽ kết thúc hệ Mặt Trời như chúng ta biết.
Không có gì vĩnh viễn, thậm chí cả những hệ mặt trời.
Hệ chúng ta có vẻ ổn định thời điểm này,
nhưng, thực ra, nó đang vỡ ra rất chậm.
Nếu hệ Mặt Trời từng hổn loạn trong quá khứ,
không có nghĩa nó sẽ ổn định ngày nay.
Và vẫn có khả năng
có chút hổn loạn trong tương lai.
Trong tương lai,
lực hấp dẫn kéo các hành tinh lẫn nhau
gây đổ vỡ các quỹ đạo.
Có thể, qua hàng tỷ năm,
các hành tinh sẽ xô đẩy nhau theo cách lực hấp dẫn
vì vậy, cuối cùng,
hai hành tinh sẽ đến gần nhau.
Khi điều đó xảy ra... và nó sẽ xảy ra...
hai hành tinh đó sẽ giao chiến trong một sơ đồ kiểu thế chỗ nhau,
quăng cái này hay cái kia, có lẽ cả hai
vào quỹ đạo điên cuồng,
có thể ném một trong hai ra khỏi hệ Mặt Trời.
Hỏa tinh có thể bị ném ra khỏi hệ Mặt Trời,
và Thủy tinh có khả năng va vào Trái Đất.
Toàn bộ ngôi nhà xếp bằng lá bài, hệ Mặt Trời chúng ta
sẽ hoàn toàn sụp đổ.
Các hệ Mặt Trời khởi đầu và kết thúc
với nhiều va chạm và phá hủy.
Nhưng đừng hoảng sợ.
Điều này mất hàng tỷ năm,
nhưng trong cuộc đời của hệ Mặt Trời
những tình huống này có thể xảy ra.
Nhưng, cách này hay cách khác,
hệ Mặt Trời sẽ đến ngày tận số.
Như tất cả các hệ mặt trời, sự kết thúc đang đến
khi ngôi sao trung tâm chết.
Trong 5 tỷ năm nữa,
ngôi sao chúng ta sẽ cạn nhiên liệu
và trở thành một sao lùn đỏ.
Nó sẽ nóng lên, phình to và nhấn chìm các hành tinh phía trong.
Bề mặt Trái Đất sẽ bị thiêu cháy...
...các đại dương sẽ bốc hơi...
đất sẽ nóng chảy.
Mặt Trời sẽ lớn đến tận quỹ đạo Trái Đất ngày nay,
đó là kịch bản kết thúc của thế giới,
chúng ta sẽ chìm trong Mặt Trời.
Trái đất sẽ bị Mặt trời nuốt vào,
nó sẽ bị nướng... theo nghĩa đen.
Sau một thời gian,
Sao khổng lồ đỏ cũng sẽ sụp đổ,
để lại một xác chết nhỏ được gọi là sao lùn trắng.
nó có kích thước cỡ Trái đất,
và nó sẽ nguội đi sau nhiều triệu, hoặc nhiều tỷ năm.
Đó sẽ là chấm dứt thật sự của hệ Mặt Trời.
Nhìn từ Trái Đất...
một hành tinh đá đã chết
từng chứa một nền văn minh
cực kỳ sinh động...
sẽ thấy một chấm khá mờ nhạt đó là Mặt Trời chúng ta,
giờ là một sao lùn trắng, một ngôi sao gần như đã chết.
Phần còn lại của các hành tinh phía trong
sẽ tiếp tục bay quanh sao lùn trắng.
Nhưng các hành tinh phía ngoài sẽ nảy sinh sự sống hoang sơ.
Chúng đã được làm ấm
trong gia đoạn Mặt Trời là sao khổng lồ đỏ.
Nhưng một khi Mặt Trời là một sao lùn trắng,
những hành tinh khổng lồ đó cũng sẽ sống sót,
nắm giữ hydro và heli,
mặc dù lạnh hơn trước đây,
vì sao lùn trắng sẽ không còn sưởi ấm chúng nữa.
Mặc dù điều này còn 5 tỷ năm nữa
mới xảy ra với hệ chúng ta,
nó có thể đã xảy ra
với nhiều hệ khác trong khắp Vũ Trụ rồi.
Hệ Mặt Trời chúng ta xuất hiện từ hổn loạn,
cuối cùng hổ trợ sự sống.
Chúng ta thật may mắn.
Chúng ta có đúng số lượng hành tinh,
ở đúng vị trí,
đúng khoảng cách,
tất cả bay quanh đúng loại sao.
Nhưng có thể là một câu chuyện rất khác.
Có nhiều thứ
thật may mắn đối với hệ Mặt Trời chúng ta,
bắt đầu với Mặt Trời.
Mặt Trời là ngôi sao rất ổn định và êm đềm...
một thứ hoàn hảo cho sự sống tiến hóa xung quanh.
Không phải ngẫu nhiên mà chúng ta ở đây.
Một chuỗi các sự kiện bất thường
kéo dài hàng tỷ năm
đã làm cho hệ Mặt Trời thành nơi hoàn hảo
cho sự sống tiến hóa.
Những gì ta thấy ngày nay không phải nó đã luôn như vậy
và không phải nó sẽ luôn như vậy.
Chúng ta không phải độc nhất,
nhưng đó là cách mà mọi việc xảy ra.
Trái Đất phải ở đúng chỗ.
Các hành tinh phải ở đúng chỗ.
Các hành tinh khổng lồ phải ở đúng chỗ
để bảo vệ chúng ta khỏi các va chạm.
Tất cả phải đúng trật tự để có sự sống trên Trái Đất.
Chúng ta là hệ hành tinh duy nhất mà ta biết
có hổ trợ sự sống.
Qua các hệ mặt trời,
chúng ta không biết, mình là thứ phi thường
hay hoàn toàn bình thường.
Nhưng hàng tuần,
chúng ta khám phá những hệ mặt trời mới
với những hành tinh mới.
Có thể, chỉ là vấn đề thời gian
trước khi chúng ta phát hiện ra...
chúng ta không cô đơn.
Phụ đề Việt ngữ: Trần Xuân Nghĩa nghiatx@gmail.com